Op 24 april 2026 publiceerde de Gemeente Rotterdam een persbericht waar ik even van moest opveren: de sportdeelname onder Rotterdamse jongeren (5-18 jaar) is sterker gestegen dan in welke andere leeftijdsgroep van de stad ook · en het niveau ligt nu boven dat van vóór corona. Dat is een trendbreuk. Want na de coronaperiode keldert in heel Nederland de jongerensport. Dat Rotterdam tegen die trend in beweegt, is geen toeval. Het is beleid.

83%van Rotterdamse jongeren sport wekelijks (2025/26)
71%was dat in 2021/22 · vlak na corona
1.600+leerlingen doen mee aan SwapGym
11vmbo-scholen aangesloten op SwapGym

Deze cijfers komen uit de Sportdeelname-Index (SDI), die Rotterdam twee keer per jaar uitvoert. In het persbericht noemt wethouder Faouzi Achbar (Welzijn, Samenleven, Sport en Digitale Inclusie) drie aanjagers: SwapGym, Opjouwplein en de groeiende populariteit van urban sports. In dit artikel pluis ik die drie uit · en vertaal ik ze naar drie concrete lessen die elke gemeente vandaag kan oppakken, ongeacht omvang of budget.

Voor wie? Dit artikel is geschreven voor wethouders sport, beleidsadviseurs, buurtsportcoaches, sportbedrijven en VO-directies die werken aan jongerensportbeleid · en die op zoek zijn naar voorbeelden die aantoonbaar werken.

Wat doet Rotterdam concreet?

SwapGym · gymles op maat in plaats van standaard

SwapGym is in 2022 gestart als pilot van Sportbedrijf Rotterdam. Het principe is eenvoudig én radicaal: een leerling kan zijn wekelijkse gymles "swappen" voor minimaal tien weken bij een sportaanbieder in de buurt. De leerling kiest zelf wat hij of zij doet · van calisthenics tot dans, van klimmen tot urban sport. Inmiddels is SwapGym uitgegroeid van een pilot tot een vast product met ruim 1.600 leerlingen van 11 Rotterdamse vmbo-scholen.

Wat de gemeente hier eigenlijk doet, is een oud probleem omdraaien. De standaard gymles probeert één activiteit voor 28 verschillende leerlingen te organiseren. SwapGym keert dat om: 28 leerlingen kiezen samen elk hun eigen activiteit. Dat is precies de aanpak die het Mulier Instituut al jaren aanbeveelt voor de leeftijdsgroep waar sportuitval het sterkst toeslaat.

Opjouwplein · laagdrempelig bewegen op het schoolplein

Opjouwplein draait om laagdrempelige kennismaking met verschillende sporten op bestaande pleinen in de wijk. Geen vereniging, geen contributie, geen verplichting · gewoon op het plein dat er al ligt. Wethouder Achbar noemt dit in het persbericht expliciet als investering "in de nieuwe trends die er zijn op het gebied van sport en bewegen".

Wat ik hierin sterk vind: het is goedkoop, snel uitvoerbaar en sluit aan op een fysieke ruimte die er al is. Voor middelgrote en kleinere gemeenten zonder groot sportbudget is dit het type interventie dat haalbaar is.

Urban Sports Agenda · van losse activiteit naar samenhangend beleid

In 2024 lanceerde Rotterdam de Urban Sports Agenda 2024-2027. Daarin staan acties om urban sport · skateboarden, stuntsteppen, freerunning, calisthenics, breakdance · structureel te versterken. De agenda is samen met urban sport-partijen opgesteld. Geen top-down plan dus, maar co-creatie met de scene zelf.

Dit is de meest onderschatte zet. Een gemeente die urban sport bij beleid betrekt in plaats van als incident behandelt, krijgt een netwerk van scene-ambassadeurs, een betere binding met jongeren én een aantoonbaar effect op sportdeelname. Mulier Instituut rapporteert dat 44% van 16-19-jarigen al een vorm van urban sport beoefent · het is de op één na grootste jeugdsportcategorie na voetbal.

3 lessen voor jouw gemeente

1Geef leerlingen keuze · ook binnen de gymles

De grootste les uit SwapGym is dat de gymles geen monocultuur hoeft te zijn. Zodra leerlingen kiezen wat ze willen doen, schiet de motivatie omhoog en zakt de uitval. Je hoeft daar geen miljoenenbudget voor te hebben · begin met één SwapGym-uur per maand bij twee tot drie lokale sportaanbieders. Onze ervaring: een freerun-aanbieder, een calisthenics-coach en een skateaanbieder dekken al een groot deel van de doelgroep.

Concrete actie · check bij één VO-school of ze open staan voor een pilot van 10 weken

2Gebruik wat er al ligt · de wijk is je sportaccommodatie

Opjouwplein laat zien dat bewegen op een bestaand schoolplein structureel deelnemers oplevert. Geen nieuwe accommodatie nodig, geen lange aanbestedingen. Voor de meeste gemeenten in Nederland is dit het laagst hangende fruit: zorg dat er per wijk minstens één toegankelijk plein is met een vakdocent of buurtsportcoach die wekelijks komt.

Concrete actie · breng in kaart welke schoolpleinen in jouw gemeente buiten schooltijd toegankelijk zijn

3Werk mét de urban scene · niet voor de scene

De Urban Sports Agenda van Rotterdam werkt omdat hij samen met urban sport-partijen is opgesteld. Geen gemeentelijk plan dat over de scene wordt heen gegooid, maar een netwerk dat zichzelf draagt. Dat is precies wat wij in onze methodiek het BVO-model noemen: Hardware (plek), Software (mensen) en Orgware (organisatie) in balans. Een gemeente die alleen op Hardware investeert, krijgt een leeg skatepark · daarover schreef ik eerder in Waarom skateparken leeglopen.

Concrete actie · organiseer één netwerksessie met de urban sport-aanbieders in jouw gemeente, voordat je beleid opstelt

Hoe wij gemeenten hierbij helpen

Urban Basic werkt al sinds 2020 met gemeenten aan het opbouwen van een gezond urban-sportlandschap. We doen dat met een combinatie van strategisch advies (Urban Ecosysteem-traject), uitvoeringskracht (workshops, lessenseries, buurtsportcoach-inzet) en onderwijsondersteuning (DAREcademy en bijscholing LO-docenten). Of een gemeente nu start met één pilot of een meerjarig plan opstelt · we sluiten aan op wat er al is. Hoe dat eruit kan zien in de praktijk lees je in onze cases over Huizen, Hilversum en Goes.

Wil je hierover een keer doorpraten? Plan onderaan dit artikel een gesprek van 30 minuten over wat er in jouw gemeente speelt en wat een logische eerste stap kan zijn.

Tot slot

Wat Rotterdam laat zien is dat jongerensportdeelname omhoog kan, óók na corona, óók in een grootstedelijke context. De drie ingrediënten zijn keuze in de gymles, laagdrempelig bewegen in de wijk en samenwerken met de urban scene zelf. Die combinatie werkt in Huizen, in Hilversum, in Goes, en in elke andere gemeente die bereid is iets nieuws te proberen.

Welke bestuurder zet als eerste de stap?

Klaar voor de volgende stap?

Urban Basic helpt gemeenten een urban-sportbeleid op te zetten dat aansluit op wat scheelt en wat al werkt. Begin met een vrijblijvend gesprek van 30 minuten · over jouw stad, jouw budget, jouw eerste stap.

Plan een kennismaking Lees: Urban sport voor gemeenten

Bron

Gemeente Rotterdam (2026, 24 april). Sportdeelname onder Rotterdamse jongeren stijgt. Geraadpleegd via persberichtenrotterdam.nl. Cijfers afkomstig uit de Rotterdamse Sportdeelname-Index (SDI).

Lees ook

Wil je dit artikel citeren?

Clemens, D. / Urban Basic (2026). Sportdeelname jongeren stijgt in Rotterdam · 3 lessen voor jouw gemeente. Geraadpleegd op [datum] via https://urbanbasic.nl/blog-rotterdam-urban-sports.html